Orzeczenie francuskiej Rady Stanu w sprawie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy

Marlena Wach

Abstract

  Orzeczenia francuskiej Rady Stanu w sprawie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy 27.05.2008 r. Omówienie orzeczenia francuskiej Rady Stanu z dnia 10 kwietnia 2008 r. dotyczącego ochrony tajemnicy zawodowej w związku z obowiązkiem informacyjnym wynikającym z dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy. W dniu 10 kwietnia 2008 r. francuska Radca Stanu (Conseil d’Etat) wydała bardzo ważne orzeczenie dotyczące implementacji do prawa krajowego dyrektywy o przeciwdziałaniu wykorzystania systemu finansowego w celach prania brudnych pieniędzy. W orzeczeniu tym Rada Stanu uchyliła niektóre postanowienia Dekretu z 26 czerwca 2006 r. (dalej: Dekret) w sprawie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy i zmieniającego kodeks pieniężny i finansowy. W tym celu Rada Stanu dokonała wykładni zobowiązań nałożonych na adwokatów przez przepisy unijne w sprawie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy w sposób uwzględniający tajemnicę zawodową. Rada Stanu odniosła się do zakresu obowiązywania tajemnicy adwokackiej w dyrektywie 2001/97/WE z dnia 4 grudnia 2001 r. o ochronie wykorzystywania systemu finansowego dla celów prania brudnych pieniędzy, która została implementowana do francuskiego prawa krajowego w formie ustawy z dnia 11 lutego 2004 r. reformującej ustrój niektórych zawodów prawniczych, ekspertów prawnych, doradców w zakresie własności przemysłowej i ekspertów od sprzedaży publicznej aukcyjnej (dalej: Ustawa). Dekret z 26 czerwca 2006 r. w sprawie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy i zmieniającego kodeks pieniężny i finansowy został wydany w celu sprecyzowania zasad wywiązywania się przez przedstawicieli zawodów z obowiązków określonych w dyrektywie z 4 grudnia 2001 r. oraz implementującej ją do prawa francuskiego Ustawie z 11 lutego 2004 r. W orzeczeniu Rada Stanu wskazała, że kilka organizacji reprezentujących zawód adwokatów złożyło żądanie uchylenia przez Radę Stanu ze względu na nadużycie władzy trzech regulacji zawartych w Dekrecie. Żądania dotyczyły także implementowanej do prawa krajowego Dyrektywy 91/308/EWG z 10 czerwca 1991 r. znowelizowanej Dyrektywą 2001/97/WE z 4 grudnia 2001 r., zwaną “drugą dyrektywą o przeciwdziałaniu prania brudnych pieniędzy”. Nowelizacja Dyrektywy 91/308/EWG miała na celu m.in. rozszerzenie obowiązków dotyczących identyfikacji klientów, przechowywania nagrań oraz zgłaszania podejrzanych transakcji. Nowelizacja wprowadziła do Dyrektywy 91/308/EWG artykuł 2bis, zgodnie z którym do zakresu zastosowania Dyrektywy 91/308/EWG włączeni zostali notariusze i członkowie niezależnych zawodów prawniczych, gdy uczestniczą oni w niektórych, wyliczonych w Dyrektywie transakcjach o charakterze finansowym lub dotyczących nieruchomości lub działają w imieniu i na rzecz swoich klientów we wszelkich transakcjach finansowych i dotyczących nieruchomości. Nowelizacja Dyrektywy nałożyła na Państwa Członkowskie UE zobowiązanie wprowadzenia środków przeciwdziałających praniu brudnych pieniędzy, których zasadniczym elementem jest nałożenie na niektórych prawników podwójnego obowiązku:  spontanicznego deklarowania organowi, do którego obowiązków należy walka z praniem brudnych pieniędzy, faktów mogących stanowić wskazówki istnienia prania brudnych pieniędzy (“deklaracja podejrzenia”);  odpowiadania na żądania przedstawienia informacji tego organu (we Francji TRACFIN). To właśnie pytanie o zgodność zobowiązań nałożonych przez Dyrektywę 2001/97/WE z ochroną tajemnicy zawodowej adwokatów, którzy zapewniają zarówno działalność doradczą jak i obronę oraz reprezentację przed sądem swoich klientów, stanowiło przedmiot żądania przedłożonego francuskiej Radzie Stanu przez kilka organizacji reprezentujących zawód adwokata. Tymczasem tajemnica zawodowa chroniona jest nie tylko przez prawo krajowe, lecz również przez Konwencję Europejską o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja Europejska”); na podstawie jej artykułu 8 dotyczącego prawa zachowania życia prywatnego, w odniesieniu do doradztwa oraz z tytułu artykułu 6 Konwencji dotyczącego prawa do sprawiedliwego procesu sądowego, w zakresie obrony oraz reprezentacji przed sądem. W związku tym wnioskodawcy twierdzili, iż Dyrektywa 2001/97/WE narusza tajemnicę zawodową adwokatów i z tego tytułu jest sprzeczna z Konwencją Europejską, której ona podlegała, gdyż prawa wskazane w tej Konwencji są chronione jako zasady ogólne prawa wspólnotowego. Wprawdzie Dyrektywa 2001/97/WE w m.in. w jej artykule 6 przewiduje, iż Państwa Członkowskie mogą, w związku z transpozycją, zwolnić adwokatów z zobowiązań, które ona wprowadza, gdy ci wykonują zlecenia doradztwa prawnego lub obrony lub reprezentacji w sądzie, jednak ta możliwość nie stanowiła, w ocenie wnioskodawców, wystarczającej gwarancji. Rada Stanu stwierdziła jednak, iż opcjonalne postanowienie przewidziane Dyrektywą w istocie powinno być interpretowane jako nakaz, co skłoniło ją do oddalenia krytyki wnioskodawców w tym zakresie. Rada Stanu powołała się na wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie C-305/05 stwierdzający, że Dyrektywa nie narusza prawa do rzetelnego procesu sądowego zagwarantowanego w artykule 6 Konwencji Europejskiej. Dyrektywa 2001/97/WE wskazuje także, iż nie jest możliwe zwolnienie adwokata z obowiązków, które ona przewiduje, gdy bierze on udział w czynnościach prania brudnych pieniędzy oraz gdy doradztwo prawne służy celom prania pieniędzy, lub adwokat wie, że klient szuka porady prawnej dla celów prania brudnych pieniędzy. Jednak Rada Stanu uznała, iż to ograniczenie tajemnicy zawodowej, w wyłącznym zakresie doradztwa prawnego, było uzasadnione ochroną interesu ogólnego związanego z walką przeciwko praniu brudnych pieniędzy i nie jest zatem sprzeczne z prawem do prywatności chronionym przez artykuł 8 Konwencji Europejskiej. Wnioskodawcy kwestionowali także prawidłowość implementacji Dyrektywy w postaci niektórych postanowień Dekretu. Rada Stanu dokonała wykładni zobowiązań nałożonych na adwokatów przez przepisy unijne o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy i uchyliła postanowienia Dekretu ograniczające tajemnicę adwokacką. Rada Stanu częściowo uchyliła artykuł R.562-2-2 Dekretu z 26 czerwca 2006 r. w zakresie obowiązku adwokatów do bezpośredniego odpowiadania TRACFIN, nieprzewidującego pośrednictwa, w zależności od przypadku, prezesa rady adwokackiej przy Radzie Stanu lub innego właściwego organu. Uchylony został również artykuł 563-4 Dekretu, którego treść ograniczała się do przypomnienia o konieczności udzielania informacji, bez wskazania wyłączeń wynikających z Dyrektywy i Ustawy w zakresie informacji posiadanych lub otrzymanych przez adwokata w ramach konsultacji prawnej. W komentarzach prawników francuskich uczestniczących w postępowaniu podnosi się, iż wyrok ten stanowi bardzo istotne zwycięstwo środowisk prawniczych w kwestii zachowania ochrony tajemnicy zawodowej. W szczególności wskazuje się, że Rada Stanu potwierdziła, iż obowiązek ochrony tajemnicy zawodowej prawników przeważa nad obowiązkami informacyjnymi wynikającymi z Dyrektywy 91/308/EWG z 10 czerwca 1991 r. zmienionej Dyrektywą 2001/97/WE z 4 grudnia 2001 r. o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz stwierdziła, że artykuł 6 Dyrektywy z 4 grudnia 2001 r. z uwzględnieniem uwagi nr 17 Dyrektywy w istocie wprowadza obowiązek, a nie możliwość, zwolnienia prawników z dostarczania informacji o podejrzanych transakcjach. Francuska Rada Stanu uznała, że doradztwo prawne podlega obowiązkowi zachowania tajemnicy zawodowej, a jedynymi przypadkami, które uzasadniają uchylenie tajemnicy adwokackiej, jest przypadek, gdy adwokat bierze udział w czynnościach prania pieniędzy lub udzielona porada ma na celu umożliwienie prania pieniędzy, lub adwokat wie, że klient szuka porady prawnej dla celów prania pieniędzy. Trybunał Stanu stwierdził również, że nie tylko informacje o podejrzanych transakcjach, ale również odpowiedzi na zapytania powinny być kierowane nie bezpośrednio do organów państwowych, ale za pośrednictwem prezesa Izby Adwokackiej (bądź innego wyznaczonego organu) __________________________________________ 1* Autorka jest radcą prawnym, członkiem Komisji Zagranicznej KRRP oraz OIRP w Warszawie.
Author Marlena Wach (Wydział Prawa)
Marlena Wach,,
- Wydział Prawa
Journal seriesRADCA PRAWNY, (0 pkt)
Issue year2008
Volnr 3 2008
Pages149-151
Publication size in sheets0
DOIDOI:ISSN 1230-1426
URL http://www.e-radcaprawny.org/eshop,5,27,27,167,szczegoly,0,0,1,2.html
Languagepl polski
File
RP-2008-3-Wach.pdf of 14-09-2015
1.57 MB
Score (nominal)6
Citation count*
Additional fields
Dorobek Naukowy - Preview URLhttp://dn.swps.edu.pl/Podglad.aspx?WpisID=13421
Dorobek Naukowy - Approve URLhttp://dn.swps.edu.pl/Biuro/ZatwierdzanieWpisu.aspx?WpisID=13421
Cite
Share Share

Get link to the record


* presented citation count is obtained through Internet information analysis and it is close to the number calculated by the Publish or Perish system.
Back
Confirmation
Are you sure?