Społeczne tworzenie niepamięci

Piotr Kwiatkowski

Abstract

W literaturze przedmiotu i w publicystyce funkcjonuje pojęcie zbiorowej niepamięci (zwanej także zbiorową amnezją, zapominaniem lub białymi plamami) nie ograniczające się do bezpowrotnej i całkowitej (lub niemal  całkowitej) utraty wiedzy o określonych fragmentach minionej rzeczywistości, ale odnoszące się do treści, które 1) zostały zachowane przy pomocy dostępnych ludziom metod utrwalania przeszłości; 2) są jawne, to znaczy ustalone i dostępne lub utracone w sposób odwracalny, czyli relatywnie łatwy do odzyskania; 3) mają znaczenie ponadindywidualne, dotyczą zbiorowości; 4) są ważne (potencjalnie ważne) dla teraźniejszych członków określonej zbiorowości, ale 5) nie funkcjonują w społecznym dyskursie oraz nie stanowią układu odniesienia dla praktycznych działań.

 

Bierność jest przyczyną powstawania zbiorowej niepamięci wtedy, gdy teraźniejsze pokolenia nie podejmują wysiłku upamiętnienia i w ten sposób tracą z przeszłości coś istotnego. Tego rodzaju strata powstaje, ponieważ: 1) jakieś ważne dla zbiorowości treści nie zostają wprowadzone w pole pamięci zbiorowej; 2) żyjący źle rozpoznają wartość przeszłości, nie zauważają, że pewne treści mają dla nich dużą wartość w teraźniejszości; 3) ludzie teraźniejsi nie odczuwają związku ze swoimi przodkami i przestają podtrzymywać pamięć o określonych zjawiskach z przeszłości.    

 

Aktywne generowanie niepamięci to świadome działanie podejmowane przez członków grupy społecznej w celu usunięcia ze zbiorowej pamięci określonych faktów, zdarzeń czy postaci, przebiegające zgodnie ze społecznie ustalonymi wzorami, służące -w subiektywnym przekonaniu działających- istotnym interesom tej grupy. Do metod aktywnego tworzenia niepamięci zaliczyć można: 1) zaprzeczanie, że określone stany faktyczne w ogóle istniały w przeszłości; 2) zacieranie śladów określonych stanów faktycznych z przeszłości; 3) cenzurowanie – stwarzanie przeszkód w badaniu i publicznym omawianiu niektórych faktów z przeszłości; 4) wymierzanie sprawiedliwości.

 

Dyskusje o zbiorowej niepamięci są symptomem kryzysu, wyrastają z przekonania, że pamięć określonej grupy: nie spełnia należycie swoich funkcji i nie zawiera ważnych treści. Toczące się od kilku dekad w wielu krajach dyskusje o zbiorowej niepamięci mają związek ze zmianami w różnych wymiarach życia ludzi dokonującymi się w wielu regionach świata. Osłabienie znaczenia państw narodowych oraz tradycyjnych relacji i systemów, postępujące równocześnie z powstawaniem nowych organizacji i struktur, sprawia, że jednostki należące do różnych wspólnot odczuwają potrzebę ponownego określania własnej tożsamości, a także przezwyciężania trudnych doświadczeń z przeszłości – własnych i odziedziczonych po przodkach.

Author Piotr Kwiatkowski (Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych)
Piotr Kwiatkowski,,
- Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych
Pages91-128
Publication size in sheets0
Book Nijakowski Lech (eds.): Asymilacja, akulturacja, dyskryminacja. Wokół problemów zachowania tożsamości mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, 2009, Wydawnictwo Sejmowe
Languagepl polski
File
EtnicznoscAsymilacja-2010.pdf of 14-09-2015
3.09 MB
Score (nominal)4
Citation count*
Additional fields
Dorobek Naukowy - Preview URLhttp://dn.swps.edu.pl/Podglad.aspx?WpisID=4465
Dorobek Naukowy - Approve URLhttp://dn.swps.edu.pl/Biuro/ZatwierdzanieWpisu.aspx?WpisID=4465
Cite
Share Share

Get link to the record


* presented citation count is obtained through Internet information analysis and it is close to the number calculated by the Publish or Perish system.
Back
Confirmation
Are you sure?