Knowledge base: SWPS University of Social Sciences and Humanities

Settings and your account

Back

Runy

Authors:

  • Witold Maciejewski,
  • Paulina Horbowicz,
  • Gert Kreutzer,
  • Dominika Skrzypek

Abstract

Opinia prof. Jana Balbierza (Uniwersytet Jagielloński):

JAN BALBIERZ

NOTKA NA TEMAT KSIĄŻKI RUNOLOGICZNEJ WITOLDA MACIEJEWSKIEGO, PAULINY HORBOWICZ, DOMINIKI SKRZYPEK I GERTA KREUTZERA

 

 

Alfabety runiczne kojarzone są najczęściej ze Skandynawią, były wytworem kultury germańskiej; ze względu na ogromną mobilność wojowniczych mieszkańców północnej Europy zabytki runiczne odnaleźć można jednak w całej Europie i na jej obrzeżach. Z pośród ponad 6000 zabytków runicznych większość pochodzi, rzecz jasna, ze Skandynawii, odnajdywano je jednak również w miejscach tak odległych jak Wołyń, Sycylia, Owernia czy Wyspy Brytyjskie. W średniowieczustniały ponadto  zapomniane już dziś pisma „ruruno-podobne, takie jak pismo orchońskie (Turcja), seklerskie(Węgry) oraz  czy karelskie (Finlandia, Rosja).

            Pismo runiczne powstało około III wieku naszej ery, w czasie rozpoczynającego się rozpadu skandynawskiej wspólnoty narodowej i uległo następnie długotrwałej ewolucji; u zarania pisma runicznego języki germańskie były jeszcze stosunkowo mało zróżnicowane, w czasach zmierzchu pisma runicznego i wprowadzania alfabetu łacińskiego na północy Europy wyodrębniły się już języki narodowe. Pismo runiczne pełniło przy tym wielorakie funkcje: runy opisywały życie codzienne w dzisiejszej Skandynawii, podróże handlowe i wyprawy wojenne Wikingów, zawierały wyznania miłosne i wspomnienia pośmiertne,  służyły do przekazywania krótkich wiadomości (były – jak ujmują to autorzy SMS-ami wczesnego średniowiecza),  wykorzystywano je wreszcie  do celów religijnych i praktyk magicznych (słowo „runa” w gockim przekładzie Biblii była przekładem słowa mysterion – tajemnica).

            „Nowe odkrycie” run nastąpiło w epoce reformacji (bracia Magnus) prawdziwy rozkwit badań nad runami oraz często fantastycznych spekulacji na temat ich magicznymi właściwości nastąpił  jednak w epoce baroku (Worm, Bureus) oraz romantyzmu (Grimm, Bugge, Stephens, Wimmer).

            Książka [tu tytuł] jest zwięzłą prezentacją współczesnego stanu wiedzy nad runami. Jej autorami są znakomici skandynawiści związani w Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu:  prof. Witold Maciejewski, dr Paulina Horbowicz i dr Dominika Skrzypek oraz prof. Gert Kreutzer z Uniwersytetu w Kolonii.

            Runologia, jak słusznie podkreślają autorzy, jest obecnie nauką interdyscyplinarną, otwartą na wpływy nie tylko ze strony językoznawstwa, ale również historii literatury, nauki o kulturze, historiografii, etnografii czy archeologii.  Jednym z najciekawszych zjawisk dotyczących współczesnej recepcji run jest ich wykorzystanie w kulturze popularnej; runy pojawiają się w tekstach piosenek heavy-metalowych, w grach komputerowych, literaturze fantasy a wreszcie w subkulturach związanych z ruchem New Age.

            Kolejne rozdziały książki prezentują najważniejsze zabytki literatury zapisywanej runami,  praktyczne wskazówki służące do odczytywania pism runicznych, historię rozszyfrowywania napisów, naukowe tło odczytania najważniejszych zabytków runicznych, problematykę związaną z ikonografią i symboliką czy wreszcie sensacyjne znaleziska archeologiczne z nimi związane (na przykład wykopaliska z Bryggen; zbiór kilkuset napisów runicznych odnaleziony w zgliszczach spalonych kamienic w dzielnicy norweskiego miasta Bergen). Autorzy słusznie pokazują podobieństwa formalne z napisami greckimi czy etruskimi i podkreślają, że napisy runiczne – podobnie jak eposy homeryckie – wykorzystują repertuar stałych formuł językowych, skonwencjonalizowanych form i wyrażeń.

            Książka posiada szereg zalet wyróżniających ją spośród specjalistycznych publikacji tego typu; po pierwsze wiec umieszcza runy w szerokim kontekścieee kulturowym, nawiązuje do eddycznych rozważań na temat literatury i objaśnia podstawowe terminy poetyki staronordyckiej, po drugie przedstawia techniczne aspekty rozwoju pisma – autorzy porównują pismo runiczne z alfabetem łacińskim oraz z alfabetem gockim, ukazują rozwój futharku i jego warianty; po trzecie wreszcie przedstawia najnowszy stan badań jak hipotezę szwedzkiego lingwisty Bo Ralpha na temat kamienia z Rök. Wielką zasługą autorów jest też fakt, iż nie boją się oni dyskusji na temat licznych problemów i niejasności związanych z interpretacją pisma runicznego, podają  na przykład alternatywne warianty zapisu i różne interpretacje tych samych inskrypcji.

             Dopełnieniem wywodu jest przegląd najważniejszych inskrypcji runicznych oraz niezwykle interesujący rozdział na temat ikonografii staronordyckiej. Z  rozbudowanego kanonu tekstów zapisanych alfabetami runicznymi autorzy wybierają te najsłynniejsze i najbardziej typowe, zarazem dokonując ich przekładu na język polski. Nie ograniczają się przy tym do samych kamieni runicznych, ale prezentują również napisy pojawiające się na biżuterii i przedmiotach codziennego użytku oraz dyskutują użycie i symbolikę run w  poezji skaldycznej i łacińskiej. Część poświęcona ikonografii przedstawia najważniejsze zabytki z – odnajdywanej w całej Europie –  kolekcji artefaktów, na których obok inskrypcji runicznych pojawiają się też różnego rodzaju rysunki. Zwykle chodziło w tym przypadku o  biżuterię, rogi, rękodzieło z fiszbinów, jednak rysunki pojawiały się też na kamieniach runicznych. Ryciny te ukazywały zwykle mity, zarówno te  znane z przekazów eddycznych, jak i te, których znaczenia dzisiaj nie znamy; pojawiają się tam jednak też motywy z sag czy scenki rodzajowe oraz postaci biblijne.

            Książka poznańsko-kolońskiego zespołu naukowców jest znakomitym wprowadzeniem do współczesnej wiedzy o runach; służyć może zarówno jako podręcznik przeznaczony do pracy ze studentami, jak i jako interesujące  wprowadzenie dla wszystkich tych, którzy interesują użyciem i znaczeniami symboliki w runicznej w kulturze popularnej.

Record ID
IMPORT-BOOK-00004055
Book type
Monograph
Author
Paulina Horbowicz Paulina Horbowicz,, Undefined Affiliation
Gert Kreutzer Gert Kreutzer,, Undefined Affiliation
Dominika Skrzypek Dominika Skrzypek,, Undefined Affiliation
Publisher name (outside publisher list)
TRIO
Publishing place (Publisher address)
Warszawa
Publication size in sheets
0.00
Issue year
2011
Language
(pl) Polish
File
  • File: 1
    Runy-tyt.pdf
    of 14-09-2015
    79 KB
    Request has been registered
  • File: 2
    Runy-Spis-tresci-1.pdf
    of 14-09-2015
    261 KB
    Request has been registered
  • File: 3
    Runy-Spis-tresci-2.pdf
    of 14-09-2015
    149 KB
    Request has been registered
  • File: 4
    NotkaRuny.doc
    of 14-09-2015
    14 KB
    Request has been registered
  • File: 5
    NotkaRuny.doc
    of 14-09-2015
    14 KB
    Request has been registered
Score (nominal)
20
Additional fields
  • Dorobek Naukowy - Preview URL: http://dn.swps.edu.pl/Podglad.aspx?WpisID=4055
  • Dorobek Naukowy - Approve URL: http://dn.swps.edu.pl/Biuro/ZatwierdzanieWpisu.aspx?WpisID=4055

Cite


Uniform Resource Identifier
http://192.168.13.97/info/book/IMPORT-BOOK-00004055/

* presented citation count is obtained through Internet information analysis and it is close to the number calculated by the Publish or Perishopening in a new tab system.


Confirmation
Are you sure?
Report incorrect data on this page