Runy

Witold Maciejewski , Paulina Horbowicz , Gert Kreutzer , Dominika Skrzypek

Abstract

Opinia prof. Jana Balbierza (Uniwersytet Jagielloński):

JAN BALBIERZ

NOTKA NA TEMAT KSIĄŻKI RUNOLOGICZNEJ WITOLDA MACIEJEWSKIEGO, PAULINY HORBOWICZ, DOMINIKI SKRZYPEK I GERTA KREUTZERA

 

 

Alfabety runiczne kojarzone są najczęściej ze Skandynawią, były wytworem kultury germańskiej; ze względu na ogromną mobilność wojowniczych mieszkańców północnej Europy zabytki runiczne odnaleźć można jednak w całej Europie i na jej obrzeżach. Z pośród ponad 6000 zabytków runicznych większość pochodzi, rzecz jasna, ze Skandynawii, odnajdywano je jednak również w miejscach tak odległych jak Wołyń, Sycylia, Owernia czy Wyspy Brytyjskie. W średniowieczustniały ponadto  zapomniane już dziś pisma „ruruno-podobne, takie jak pismo orchońskie (Turcja), seklerskie(Węgry) oraz  czy karelskie (Finlandia, Rosja).

            Pismo runiczne powstało około III wieku naszej ery, w czasie rozpoczynającego się rozpadu skandynawskiej wspólnoty narodowej i uległo następnie długotrwałej ewolucji; u zarania pisma runicznego języki germańskie były jeszcze stosunkowo mało zróżnicowane, w czasach zmierzchu pisma runicznego i wprowadzania alfabetu łacińskiego na północy Europy wyodrębniły się już języki narodowe. Pismo runiczne pełniło przy tym wielorakie funkcje: runy opisywały życie codzienne w dzisiejszej Skandynawii, podróże handlowe i wyprawy wojenne Wikingów, zawierały wyznania miłosne i wspomnienia pośmiertne,  służyły do przekazywania krótkich wiadomości (były – jak ujmują to autorzy SMS-ami wczesnego średniowiecza),  wykorzystywano je wreszcie  do celów religijnych i praktyk magicznych (słowo „runa” w gockim przekładzie Biblii była przekładem słowa mysterion – tajemnica).

            „Nowe odkrycie” run nastąpiło w epoce reformacji (bracia Magnus) prawdziwy rozkwit badań nad runami oraz często fantastycznych spekulacji na temat ich magicznymi właściwości nastąpił  jednak w epoce baroku (Worm, Bureus) oraz romantyzmu (Grimm, Bugge, Stephens, Wimmer).

            Książka [tu tytuł] jest zwięzłą prezentacją współczesnego stanu wiedzy nad runami. Jej autorami są znakomici skandynawiści związani w Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu:  prof. Witold Maciejewski, dr Paulina Horbowicz i dr Dominika Skrzypek oraz prof. Gert Kreutzer z Uniwersytetu w Kolonii.

            Runologia, jak słusznie podkreślają autorzy, jest obecnie nauką interdyscyplinarną, otwartą na wpływy nie tylko ze strony językoznawstwa, ale również historii literatury, nauki o kulturze, historiografii, etnografii czy archeologii.  Jednym z najciekawszych zjawisk dotyczących współczesnej recepcji run jest ich wykorzystanie w kulturze popularnej; runy pojawiają się w tekstach piosenek heavy-metalowych, w grach komputerowych, literaturze fantasy a wreszcie w subkulturach związanych z ruchem New Age.

            Kolejne rozdziały książki prezentują najważniejsze zabytki literatury zapisywanej runami,  praktyczne wskazówki służące do odczytywania pism runicznych, historię rozszyfrowywania napisów, naukowe tło odczytania najważniejszych zabytków runicznych, problematykę związaną z ikonografią i symboliką czy wreszcie sensacyjne znaleziska archeologiczne z nimi związane (na przykład wykopaliska z Bryggen; zbiór kilkuset napisów runicznych odnaleziony w zgliszczach spalonych kamienic w dzielnicy norweskiego miasta Bergen). Autorzy słusznie pokazują podobieństwa formalne z napisami greckimi czy etruskimi i podkreślają, że napisy runiczne – podobnie jak eposy homeryckie – wykorzystują repertuar stałych formuł językowych, skonwencjonalizowanych form i wyrażeń.

            Książka posiada szereg zalet wyróżniających ją spośród specjalistycznych publikacji tego typu; po pierwsze wiec umieszcza runy w szerokim kontekścieee kulturowym, nawiązuje do eddycznych rozważań na temat literatury i objaśnia podstawowe terminy poetyki staronordyckiej, po drugie przedstawia techniczne aspekty rozwoju pisma – autorzy porównują pismo runiczne z alfabetem łacińskim oraz z alfabetem gockim, ukazują rozwój futharku i jego warianty; po trzecie wreszcie przedstawia najnowszy stan badań jak hipotezę szwedzkiego lingwisty Bo Ralpha na temat kamienia z Rök. Wielką zasługą autorów jest też fakt, iż nie boją się oni dyskusji na temat licznych problemów i niejasności związanych z interpretacją pisma runicznego, podają  na przykład alternatywne warianty zapisu i różne interpretacje tych samych inskrypcji.

             Dopełnieniem wywodu jest przegląd najważniejszych inskrypcji runicznych oraz niezwykle interesujący rozdział na temat ikonografii staronordyckiej. Z  rozbudowanego kanonu tekstów zapisanych alfabetami runicznymi autorzy wybierają te najsłynniejsze i najbardziej typowe, zarazem dokonując ich przekładu na język polski. Nie ograniczają się przy tym do samych kamieni runicznych, ale prezentują również napisy pojawiające się na biżuterii i przedmiotach codziennego użytku oraz dyskutują użycie i symbolikę run w  poezji skaldycznej i łacińskiej. Część poświęcona ikonografii przedstawia najważniejsze zabytki z – odnajdywanej w całej Europie –  kolekcji artefaktów, na których obok inskrypcji runicznych pojawiają się też różnego rodzaju rysunki. Zwykle chodziło w tym przypadku o  biżuterię, rogi, rękodzieło z fiszbinów, jednak rysunki pojawiały się też na kamieniach runicznych. Ryciny te ukazywały zwykle mity, zarówno te  znane z przekazów eddycznych, jak i te, których znaczenia dzisiaj nie znamy; pojawiają się tam jednak też motywy z sag czy scenki rodzajowe oraz postaci biblijne.

            Książka poznańsko-kolońskiego zespołu naukowców jest znakomitym wprowadzeniem do współczesnej wiedzy o runach; służyć może zarówno jako podręcznik przeznaczony do pracy ze studentami, jak i jako interesujące  wprowadzenie dla wszystkich tych, którzy interesują użyciem i znaczeniami symboliki w runicznej w kulturze popularnej.

Book typeMonograph
Author Witold Maciejewski (Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych)
Witold Maciejewski,,
- Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych
, Paulina Horbowicz
Paulina Horbowicz,,
-
, Gert Kreutzer
Gert Kreutzer,,
-
, Dominika Skrzypek
Dominika Skrzypek,,
-
Publisher name (outside publisher list) TRIO
Publishing place (Publisher address)Warszawa
Issue year2011
Publication size in sheets0
Languagepl polski
File
Runy-tyt.pdf of 14-09-2015
79.52 KB
Runy-Spis-tresci-1.pdf of 14-09-2015
261.69 KB
Runy-Spis-tresci-2.pdf of 14-09-2015
149.9 KB
NotkaRuny.doc of 14-09-2015
14.5 KB
NotkaRuny.doc of 14-09-2015
14.5 KB
Score (nominal)20
Citation count*
Additional fields
Dorobek Naukowy - Preview URLhttp://dn.swps.edu.pl/Podglad.aspx?WpisID=4055
Dorobek Naukowy - Approve URLhttp://dn.swps.edu.pl/Biuro/ZatwierdzanieWpisu.aspx?WpisID=4055
Cite
Share Share

Get link to the record


* presented citation count is obtained through Internet information analysis and it is close to the number calculated by the Publish or Perish system.
Back
Confirmation
Are you sure?